Szlak bursztynowy - Powiązania w Prusach starożytnych
bogumil
29/04/2011 13:48

Surowcem bardzo poszukiwanym i cenionym w czasach cesarstwa rzymskiego był bursztyn, zwany "złotem północy" przez jego obfitość występowania na wybrzeżu bałtyckim. Na Żuławach obrabiano bursztyn już 4500 1at temu, a w wykopaliskach i grobach wczesnego neolitu spotyka się wykonane zeń ozdoby.

Ze względu na silnie rozwinięty handel, idący drogami zachodnimi, którymi kierowały się na północ rzymskie wyprawy kupieckie, zmierzając ku dorzeczom Odry i Wisły, szlak zwany "bursztynowym" odegrał rolę najważniejszą.

Punktem wyjściowym szlaku bursztynowego w okresie cesarstwa była Akwileja położona nad Adriatykiem. Główny szlak na polskich ziemiach obejmował Opole, Kalisz, Osielsko, Świecie i ujście Wisły oraz prowadził na Półwysep Sambijski; mniejszy szlak zmierzał na Kłodzko, Wrocław i znów Kalisz, a jego zachodnie odgałęzienie wiodło ku północy wzdłuż Nysy i Odry. Informacje powyższe to pierwsze wzmianki o szlaku komunikacyjnym przebiegającym przez teren naszego województwa warmińsko-mazurskiego. Funkcjonowanie szlaków wodnych było jednym z najważniejszych czynników poznania obecnych ziem polskich przez starożytnych. Działalność informacyjna płynąca tymi szlakami spowodowana była najżywotniejszymi interesami imperium, była kontrolą nad kontaktami handlowymi z "barbarzyńcami". Ziemie Polski w pierwszych wiekach n.e. pokrywały rozległe kompleksy leśne, wśród których rozsiane były na polanach pojedyncze osiedla lub ich obszerne i zasobne skupienia; najgęściej zaludnione były zbocza dolin rzek i tereny w pobliżu jezior. Przyczyną zainteresowania obcych kupców ze szlaku bursztynowego był fakt, iż rzeki pełniły rolę naturalnych drogowskazów, ułatwiających poruszanie się w określonym kierunku.

Powiązania w Prusach starożytnych

W przeszłości tereny te zamieszkiwały plemiona pruskie. Wzajemne kontakty słowiańsko-pruskie gospodarcze i handlowe doprowadziły do powstania pierwszych szlaków komunikacyjnych i handlowych, które przebiegały:

  • przez Ziemię Chełmińską po obu stronach Drwęcy, w kierunku Ostródy, Morąga ku Pasłęce - z Mazowsza Płockiego na wyżynę nidzicko-mławską w kierunku Łyny
  • z rejonu Bugu i Narwi przez Wiznę i wyżynę Grajewsko-Ełcką w kierunku Rajgrodu i Pregoły

Bardzo ważną rolę komunikacyjną w kierunku z południa na północ odgrywała Wisła, którą żeglowano do ujścia, a następnie wzdłuż pobrzeży Bałtyku do ujścia Pregoły i nawet do ujścia Niemna. Rzekami tymi podróżowano też w głąb terytoriów pruskich i litewskich. Aż do schyłku starożytności drogi wodne miały na terenie Europy północnej o wiele większe znaczenie niż drogi lądowe.

Powiązania pomiędzy miastami Hanzy w okresie do XV w.

W czasie wypraw Wikingów została stworzona sieć baz handlowych na obszarze wschodnim i północnym w basenie Morza Bałtyckiego. Doszło do utworzenia i rozwoju osad handlowych takich jak Gdańsk, Kołobrzeg, Wolin, Szczecin i Truso. Wikingowie utworzyli też ważny szlak handlu dalekosiężnego biegnący od Bałtyku przez Nowogród Wielki i dalej na południe, a następnie Dnieprem, do Morza Czarnego, który około X wieku był jednym z najważniejszych w handlu z Bliskim i Dalekim Wschodem.

W 1282 r. trzy niemieckie związki kupieckie Lubeka, Hamburg, Kolonia połączyły się w jeden, tworząc niemiecką Hanzę. W 1283 r. doszło do podpisania większego porozumienia miast w Rostocku z Lubeką i Szczecinem włącznie. Rozwój rzemiosła i powstawanie nowych miast, oraz ich rozkwit był bezpośrednim czynnikiem powodującym powstanie Hanzy.

Szlaki hanzeatyckie obejmowały na wschodzie Nowogród Wielki, Bergen na północy, Londyn i Brugie na zachodzie, system handlowy zawładnął szlakami morza północnego i Bałtyckiego. Miasta dbały o swe bezpieczeństwo handlowe (mapa nr 24).

Dzięki swemu położeniu miasta te rozwijały handel w północnych i zachodnich Niemczech jak i w Prusach z Elblągiem, Chełmnem, Królewcem, Braniewem i Gdańskiem.

Główne hanzeatyckie lądowe szlaki handlowe przebiegające przez obszar pruski zmierzały z Królewca przez Elbląg do Gdańska, a także z Królewca na Mazowsze oraz do Torunia.

Powiązania kołowe w okresie zakonu krzyżackiego

Zakon krzyżacki w XIII wieku w ciągu 50 1at dokonał podboju ziem pruskich. Pomiędzy centrami gospodarczymi, administracyjnymi, zakonnymi i wojskowymi utrzymywana była stała łączność. Sprawna i szybka komunikacja między centrami wymagała stworzenia sieci szlaków drogowych.

Większość szlaków lądowych na obszarze Warmii powstała w okresie krzyżackim w wyniku urbanizacji tych terenów i potrzeby utrzymywania kontaktów między zamkami, a później miastami. W późniejszych wiekach ich przebiegi ulegały mniejszym lub większym odchyleniom.

Przebieg układu komunikacyjnego przez miasta uzależniony był od kształtu rynku, lokalizacji bram wjazdowych oraz linii murów obronnych. W założeniach urbanistycznych miast średniowiecza występują 4 typy rynków: kwadratowe, prostokątne, wydłużone, trapezowe. Zwykle rozwój miasta zależał od położenia przy ważnym szlaku handlowym lub na skrzyżowaniu takich szlaków. Tak położone miasto stawało się węzłem komunikacyjnym.

Węzły przejmowały szlaki komunikacyjne: wprowadzały ruch do miasta lub zbiegały się przed miastem. W przypadku, gdy szlak prowadził przez miasto, takie miasta posiadały trzy lub cztery bramy wjazdowe. Układ ruchu wewnątrz miasta był dwukierunkowy, dośrodkowy, krzyżujący się na rynku, prowadzony jako ruch jednokierunkowy lub dwukierunkowy.

W przypadku, gdy drogi zbiegały się przed miastem, takie miasta miały dwie bramy usytuowane po dwóch przeciwległych stronach, a komunikacja wewnątrz miała jednokierunkowy układ ruchu prowadzony pojedynczo lub podwójnie. Większość naszych miast ma taki układ.

Ruch drogowy pomiędzy miastami, osadami i zamkami przebiegał gościńcami, które prowadzone były najłatwiejszymi do przebycia trasami. Trasy te omijały trudne do przejścia tereny bagienne, zakręcały przy dogodnych przejściach przez rzeki, którymi zwykle były brody.

 

Logowanie