Założenia pałacowe na Warmii
bogumil
29/04/2011 13:41

Geneza powstawania poszczególnych dóbr ziemskich na Warmii była różna, zmieniali się ich właściciele lub cały czas pozostawały w rękach tej samej rodziny. Majątki ziemskie często powstawały przez stulecia, budowane przez kilka pokoleń sięgających swoją historią nawet do czasów Zakonu Krzyżackiego (dóbr rycerskich).

Siedziby szlacheckie na Warmii i Mazurach reprezentują sobą wiele stylów architektonicznych (m. in. barok np. Gładysze, Słobity, Drogosze, klasycyzm np. Gąsiorowo, neogotyk np. Sorkwity, Karnity, neobarok np. Pacółtowo, secesję np. Łężany) i gustów właścicieli. Powstawały one w różnych latach i epokach, były przebudowywane i rozbudowywane lub przetrwały w niemalże pierwotnym stanie. Czasem przebudowy zacierały styl architektoniczny lub wręcz wyśmienicie łączyły różne style (tak jak w pałacu w Sztynorcie). Wiele dworów wpisanych do rejestru zabytków pochodzi z XIX wieku. Należy tu dodać, że informacje na temat dat powstania dworów i pałaców mogą różnić się w zależności od źródła danych.

Kres świetności tych założeń spowodowała II wojna światowa. Właściciele zazwyczaj opuszczali swoje majątki uciekając przed Armią Radziecką pod koniec wojny. Jeśli dwory i pałace nie zostały zniszczone przez Rosjan podczas działań wojennych, to były przynajmniej ograbione. Po wojnie Prusy zostały sztucznie podzielone między dwa państwa i wiele wspaniałych założeń znalazło się na terenach rosyjskich.

Po wojnie dwory i pałace stawały się często siedzibami PGR-ów Znajdowały się tam biura i mieszkania pracowników. Część dworów przeznaczono między innymi na szkoły lub inne funkcje użyteczności publicznej, takie jak domy opieki. Niestety "nowi lokatorzy" dewastowali to, co nie uległo zniszczeniu podczas wojny. Zazwyczaj przez wiele lat obiekty te niszczały pozbawione właściwej opieki właścicieli, eksploatowane do chwili "śmierci technicznej". W pasie przygranicznym doszło do wielu aktów celowego niszczenia obiektów rezydencjonalnych pod byle pozorem (Parkoszewo, Święty Kamień). Również w wielu przypadkach dyrekcje PGR-ów dopuszczały się celowego niszczenia obiektów pałacowych (Prosna, Arklity). Niezagospodarowane obiekty szybko zaczęły popadać w ruinę. Powojenne remonty i przebudowy dworów i pałaców niszczyły często ich cenne cechy zabytkowe. Po upadku PGR-ów w bardzo szybkim tempie zaczęły one popadać w ruinę.

Obecnie w większości przypadków dwory i pałace stanowią własność prywatną. Część obiektów od lat niezagospodarowana i nieremontowana popada w ruinę, część jednak jest remontowana (lub już wyremontowana np. Galiny) z przeznaczeniem na obiekty turystyczne albo rodzinne rezydencje. Można powiedzieć, że dwory i pałace są obecnie w złym stanie technicznym (również w ruinie), niektóre tylko zostały gruntownie odrestaurowane. Niestety wiele znamienitych zabytków, świadczących o historii tych ziem, nie istnieje.

 

Logowanie